Q&A PFAS

PFAS is een verzamelnaam en staat voor poly- en perfluoroalkylstoffen. Deze groep chemische stoffen is door mensen gemaakt en komt van nature niet voor in het milieu. PFAS is al meer dan 50 jaar op de markt en al meer dan 30 jaar in heel veel producten aanwezig. Daarmee bevindt PFAS zich ook in allerlei afvalstromen.

PFAS heeft handige eigenschappen: ze zijn onder andere water-, vet- en vuilafstotend. Ze zitten in verschillende producten, waaronder smeermiddelen, voedselverpakkings–materialen, blusschuim, anti-aanbaklagen van pannen, kleding, textiel en cosmetica. Ook worden ze gebruikt in verschillende industriële toepassingen en processen. 

PFAS komt in het milieu door emissies uit fabrieken die deze stoffen produceren of gebruiken. Daarnaast door het gebruik van PFAS-houdende producten, zoals blusschuim, impregneermiddel voor textiel en smeermiddelen. Na gebruik kunnen deze producten in het afval of zoals bij bijvoorbeeld blusschuim in de bodem terecht komen. 

PFAS kan schadelijk zijn voor mens of milieu. Het breekt niet of nauwelijks af en verspreidt zich makkelijk. Of PFAS een risico vormt voor de gezondheid, hangt af van de hoeveelheid die iemand inademt, aanraakt of inslikt en hoe vaak of hoe lang dit gebeurt, zie verder https://www.rivm.nl/pfas. 

Wassen wordt in Nederland momenteel beschouwd als de best beschikbare techniek. Dit gebeurt met de reguliere grondreinigingsinstallaties die ook oliën, metalen, asbest, etc. reinigen. Na reiniging kan de zandfractie worden hergebruikt conform de regels van het Besluit bodemkwaliteit en het tijdelijk Handelingskader PFAS. De PFAS wordt na wassen geconcentreerd in het overblijvende residu. Dit residu wordt met een zogenoemde niet-Reinigbaarheidsverklaring definitief gestort.  

In Nederland zijn er circa zes bedrijven die PFAS houdende grond verwerken in een extractieve reinigingsinstallatie (wassen). Afvalzorg beschikt over zo’n installatie op Nauerna in Assendelft. 

Ja, in Nederland mag licht verontreinigde grond opnieuw worden toegepast, mits wordt voldaan aan het Besluit Bodemkwaliteit en aan de normen voor PFOS, PFOA en PFAS uit het Handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie. Het is wettelijk verplicht om alle grond die men wil hergebruiken te laten onderzoeken op PFAS. Afhankelijk van dit onderzoek mag de grond vrij toegepast worden of worden hergebruikt onder voorwaarden. Wanneer hergebruik niet mogelijk is, moet de grond worden gereinigd of permanent gestort op daarvoor aangewezen locaties. Ook in een circulaire economie blijven stortlocaties een belangrijke functie vervullen voor reststromen van recyclingprocessen.  

De Rijksoverheid heeft in 2023 het Handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie opgesteld met grenswaarden waarbinnen PFAS houdende grond mag worden hergebruikt, gereinigd en gestort. Wanneer de concentratie PFAS in de grond te hoog is, wordt het met een Niet-Reinigbaarheidsverklaring gestort op een van de 18 stortplaatsen in Nederland die zijn voorzien van alle vereiste milieubeschermende maatregelen.  

Het storten van PFAS houdende grond is veilig. Nederlandse stortlocaties zijn speciaal ingericht om afvalstromen waarvoor geen betere verwerking beschikbaar is (zoals verbranden, reinigen of recyclen) op een verantwoorde manier te verwerken en blijvend te isoleren uit onze leefomgeving. Deze stortplaatsen moeten voldoen aan de strenge eisen uit de Omgevingswet. Zo beschikken zij altijd over een waterondoorlatende onderafdichting, soms in combinatie met een geohydrologische isolatie. Het regenwater dat gedurende de operationele fase van de stortplaats door het afval stroomt, wordt opgevangen, afgevoerd en gereinigd in de waterzuivering.  

Nee. Onder andere grondreinigers kunnen de hoeveelheid PFAS in het milieu drastisch verminderden, maar kunnen niet alle PFAS volledig verwijderen. Op dit moment is het wassen van de grond en het veilig storten van de daarbij vrijkomende slibstroom een van de wegen om PFAS uit onze maatschappij te verwijderen. De oorzaak van het probleem is echter breder en ligt eerder in de keten. PFAS wordt toegepast in allerlei producten die na gebruik in het afval terecht komen. De grootste uitdaging is daarom om de instroom van PFAS aan te bron te beperken zodat deze stoffen niet langer in het afval en het milieu terecht komen.

Ja, sinds september 2026 wordt het slib dat overblijft na reiniging door Schiphol gestort op de stortplaats van Afvalzorg in Wieringermeer. Het gaat om in totaal circa 40.000 ton gedurende de komende 3 jaar.  Het is nog niet geheel zeker dat deze hoeveelheid totaal bij Afvalzorg gestort gaat worden.

Stortplaatsen zijn ontworpen om afvalstoffen veilig te isoleren van de omgeving. Daarom zijn zij voorzien van beschermende voorzieningen zoals een (folie) onderafdichting, drainage en soms een geohydrologische isolatie. Hierdoor wordt voorkomen dat verontreinigingen in de bodem en het grondwater terechtkomen. Dit wordt ook door middel van periodieke monitoring gecontroleerd. In het gestorte materiaal is de PFAS “gebonden” aan de slibfractie die zeer slecht doorlatend is. Onderzoek laat zien dat de gestorte PFAS grotendeels in het stortlichaam achterblijft. Een uiterst kleine hoeveelheid komt terecht in het percolaat (afvalwater). Dit water wordt opgevangen en zo goed mogelijk gezuiverd voordat het wordt geloosd.  

Afvalzorg doet sinds 2022 onderzoek naar het verwijderen van PFAS uit percolaat (afvalwater). Hierbij werden in eerste instantie verschillende technieken, zoals adsorptie aan actief kool, membraanfiltratie en schuimfractionering met elkaar vergeleken. Technieken zoals actief kool en membraanfiltratie werken voor grondwater redelijk goed, maar niet voor percolaat (het regenwater dat door het stortlichaam stroomt tijdens de operationele fase). Daarom werkt Afvalzorg sinds 2023 samen met TU delft aan een onderzoeksproject rond schuimfractionering. Doel is om een groot deel van de PFAS fractie uit het afvalwater te verwijderen. PFAS heeft door zijn eigenschappen de neiging om op de grens van water en gas te willen zitten. Hierdoor hecht het zich aan schuim. Het schuim wordt vervolgens afgevangen en verwijdert zo PFAS uit het afvalwater. De resultaten lijken bemoedigend.